Một giải pháp thay thế cho việc tiêu điểm vào phương tiên tạo một cuộc sống hạnh phúc là tập trung vào cuộc sống thực sự mà người ta đạt được (hoặc đi xa hơn nữa, vào các quyền tự do đề đạt được cuộc sống thực sự mà người ta có lý do để trân trọng). Trên thực tế, kinh tế học đương đại đã có nhiều cố gắng để quan tâm trực tiếp đến “các mức sống” và những nhân tố cấu thành của nó, và việc thoả mãn các nhu cầu cơ bản, ít nhất là từ thòi kỳ A. c. Pigou trở đi. Bắt đầu từ năm 1990, dưới sự lãnh đạo có tính tiên phong của Mahbub ul Haq (nhà kinh tế học vĩ đại người Pakistan đã đột tử năm 1998), Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) đã xuất bản các báo cáo hàng năm về “sự phát triển của con người”, và các báo cáo đó đã soi sáng một cách có hệ thếng về cuộc sống thực tế của nhân dân, đặc biệt là những người tương đối khốn khó.
Quan tâm đến cuộc sống thực sự của nhân dân không phải là điều mới trong kinh tế học. Thực tế, tường thuật của Aristote về điều tốt của con người (như Martha Nussbaum đã bàn) được gắn liền rõ ràng với sự cần thiết phải trước hết “tìm hiểu chức năng của con người” và sau đó tìm hiểu “cuộc sống theo nghĩa là hoạt động” trên tư cách là nhân tố cơ bản của phân tích tiêu chuẩn. Sự quan tâm đến điều kiện sống cũng được phản ánh rõ rệt (như đã thảo luận trước đây), trong các bài viết về các tài khoản quốc gia và phồn vinh kinh tế của các nhà phân tích kinh tế tiền phong như William Petty, Gregory King, Francois Quesnay, Antoine-Laurent Lavoisier và Joseph-Louis Lagrange.
Đây cũng là một cách tiếp cận đã được Adam Smith quan tâm. Như đã nêu ở trên, Adam Smith quan tâm đến khả năng hoạt động như là “khả năng có thể xuất hiện trước công chúng mà không phải e thẹn” (chứ không phải chỉ là thu nhập thực sự hoặc gói hàng hoá được sở hữu). Trong phân tích của Smith, cần xác định cái được coi là “một thứ nhu yếu” trong xã hội qua việc người ta cần nó để tạo ra một số quyền tự do tối thiểu được đòi hỏi như là “khả năng có thể xuất hiện trước công chúng mà không phải thẹn” hoặc khả năng tham gia cuộc sống của cộng đồng. Adam Smith đã viết về vấn đề này như sau:
“Theo tôi hiểu, các nhu yếu không chỉ là những hàng hoá cấn thiết, không thể thiếu để hỗ trợ cuộc sống, mà còn là những gì phong tục tập quán coi là khiếm nhã, không phù hợp đối với những người đáng kính, và ngay cả đối với những kẻ có vị trí thấp nhất, nếu không cũng phải có những cái đó. Thí dụ, nói một cách chặt chẽ thì một áo sơ-mi vải lanh không phải là một điều thiết yếu của đời sống. Tôi giả định rằng người Hy Lạp và La Mã đã sống rất tiện nghi, thoải mái mặc dù họ không có vải lanh. Nhưng hiện nay, ở đại bộ phận chậu Ấu, một người làm công nhật đáng kính trọng sẽ hổ thẹn nếu xuất hiện trước công chúng mà không có một áo sơ-mỉ vải lanh, và người ta giả định việc thiếu chiếc sơ-mỉ đó thể hiện một mức độ nghèo khổ gây mất thể diện mà không một người nào cố thể lâm vào nếu không có hành vi cực kỳ xấu. Cũng như vậy, phong tục tập quán đã biến giày da thành một nhu yếu của đời sống ở Anh. Người nghèo nhất nhưng đáng kính, nam hoặc nữ, sẽ hổ thẹn nếu xuất hiện trước công chúng mà không có giày da”.
Cũng như vậy, một gia đình ở nước Mỹ hoặc một nước Tây Âu đương đại sẽ có thể khó tham gia cuộc sống cộng đồng nếu không có một số hàng hoá cụ thể (như một điên thoại, một tivi hoặc một ôtô) và những hàng hoá đó là không cần thiết cho cuộc sống cộng đồng ở các xã hội nghèo hơn. Trong phân tích này, nên đặt tập trung vào những quyền tự do được hàng hoá tạo ra, chứ không phải chỉ nhìn vào bản thân hàng hoá mà thôi.
Đọc thêm tại:
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/2015/04/ac-iem-kinh-te-nhat-ban-thoi-ki-phong.html
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/2015/06/thu-nhap-nguon-luc-va-cac-quyen-tu-do.html
0 nhận xét:
Đăng nhận xét