Nếu những con người khác nhau có những ưa thích khác nhau (được thể hiện, thí dụ, qua những hàm số yêu cầu khác nhau), thì rõ ràng không thể tiến hành những so sánh giữa các cá nhân từ các sự ưa thích khác nhau đó được. Nhưng nếu họ chia sẻ sự ưa thích giống nhau và có những lựa chọn giống nhau trong những hoàn cảnh tương tự thì sao? Phải thừa nhận rằng đó sẽ là một trường hợp rất đặc biệt (thực thế, như Horace đã nói, “có nhiều ưa thích cũng như có nhiều con người”), nhưng câu hỏi lý thú là liệu có thể tiến hành những so sánh giữa các cá nhân theo giả định rất đặc biệt này không? Thực vậy, nhiều khi giả định về ưa thích chung và lựa chọn hành vi chung đã được tiến hành bởi kinh tế học ứng dụng về phúc lợi, và điều đó đã thường được sử dụng để biện minh cho giả định nói rằng mọi người đều có hàm số giống nhau về hữu ích. Đó là sự cách điệu hoá một cách quá mức sự so sánh giữa các cá nhân về ưa thích, hạnh phúc. Liệu giả định đó có chính đáng để giải thích hữu ích như là một sự thể hiện ưa thích bằng con số không?
Bất hạnh thay, câu trả lời là “không”. Chắc chắn đúng là việc giả định rằng mỗi người đều có hàm số về hữu ích giống nhau thì sẽ dẫn đến những ưa thích và hành vi lựa chọn giống nhau cho tất cả, song nhiều giả định khác cũng đúng như vậy. Thí dụ, nếu một người thu được chính xác một nửa (hoặc phần ba, hoặc một phần một trăm hoặc một phần triệu) hữu ích từ mỗi gói hàng hoá mà một người khác nhận được, thì cả hai sẽ có hành vi lựa chọn và hàm số yêu cầu giống nhau, nhưng rõ ràng họ sẽ không có mức hữu ích, sung sướng giống nhau từ bất cứ gói hàng hoá nào. Nói một cách toán học hơn, thể hiện hành vi lựa chọn bằng con số không phải là cách duy nhất; mỗi hành vi lựa chọn có thể được thể hiện bằng một phổ rộng rãi các chức năng hữu ích có thể có. Sự trùng hợp về hành vi lựa chọn không nhất thiết gây ra bất cứ sự ăn khớp nào về các hữu ích.
Đây không phải là chuyện khó khăn vụn vặt về lý thuyết đơn thuần; nó sẽ có thể rất quan trọng về mặt thực tiễn. Thí dụ, cho dù một người rất nghèo khổ hoặc tàn tật hoặc ốm ngẫu nhiên có yêu cầu đối với các gói hàng hoá giống với yêu cầu của một người khác không khốn khổ và thiệt thòi như thế, thì cũng sẽ vô lý nếu khăng khăng nói rằng người thứ nhất được hưởng một sự hữu ích (hoặc hạnh phúc hoặc chất lượng sống) từ một gói hàng mà người thứ hai cũng được hưởng. Thí dụ, một người nghèo, bụng rất đói có thể muốn có 2 kg gạo chứ không phải chỉ 1 kg, và điều đó cũng khá giống với một người khác – cũng nghèo nhưng không đói bụng đến như thế- cũng có thể có yêu cầu tương tự, thì khó có thể lập luận rằng cả hai người sẽ có lợi như nhau khi đều có được 1 kg gạo. Như vậy, sự giả định về hành vi lựa chọn tương tự và chức năng về hữu ích tương tự (dù sao đây không phải là một giả định đặc biệt thực tế) sẽ không cho ta có lý do để dự kiến một hàm số hữu ích tương tự. Những so sánh giữa các con người là khác biệt với việc giải thích hành vi lựa chọn, và cả hai chỉ có thể được nhận dạng thông qua một sự rối mù về quan niêm.
Đọc thêm tại:
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/2015/04/ac-iem-kinh-te-nhat-ban-thoi-ki-phong.html
- http://blogtimhieukinhte.blogspot.com/2015/06/huu-ich-thu-nhap-va-so-sanh-giua-cac.html
0 nhận xét:
Đăng nhận xét