Trong một thời gian tôi đã cố lập luận rằng nhằm nhiều mục đích đánh giá, “không gian” phù hợp không phải là hữu ích, hạnh phúc (như các người thuộc phái phúc lợi đã nêu), hoặc các hàng cơ bản (như Rawls yêu cầu), mà là những quyền tự do thiết yếu- những năng lực- để chọn một cuộc sống mà mình có lý do để trân trọng. Nếu mục tiêu là tập trung vào cơ hội thực sự của các cá nhân để theo đuổi mục đích của mình (như Rawls đã khuyến nghị rõ ràng), thì không nên chỉ chú ý đến các hàng hoá cơ bản mà các con người có được mà nên chú ý cả những đặc điểm cá nhân liên quan chi phối sự chuyển đổi những hàng cơ bản thành những năng lực của một con người có thể đạt được mục đích của mình. Thí dụ, một người tàn tật có thể có một gói hàng cơ bản lớn hơn nhưng lại có ít cơ hội hơn để có một cuộc sống bình thường (hoặc để đạt mục đích của mình) so với một người khoẻ mạnh nhưng có một gói hàng cơ bản bé hơn. Cũng như vậy, theo một nghĩa chung đã được chấp nhận, một người nhiều tuổi hơn hoặc một người dễ bị ốm đau có thể bị thiệt thòi hơn dù có một gói hàng cơ bản lớn hơn.
Khái niệm “hoạt động”, rõ ràng có gốc rễ từ Aristote, phản ánh những hành động và tình trạng nhân thế mà một người có thể quý trọng. Những hoạt động được quý trọng có thể đi từ những hoạt động sơ đẳng như là được ăn uống đầy đủ và không bị mắc những bệnh có thể tránh được, đến những hoạt đông rất phức tạp hoặc vị thế cá nhân, như là có khả năng tham gia vào cuộc sống của cộng đồng và có sự tự trọng “Năng lực” của một người là chỉ những kết hợp hoạt động khác nhau mà người đó có thể tiến hành được để đạt mục đích. Như vậy, năng lực là một loại quyền tự do: quyền tự do thiết yếu để đạt được những kết hợp khác nhau về hoạt động (hoặc, nói một cách ít chính thức hơn, quyền tự do đạt được các lối sống khác nhau). Thí dụ, một người glàu nhịn ăn đổ giảm béo có thể có thành tích hoạt động tương tự xét về ăn hoặc dinh dưỡng giống người nghèo buộc phải nhịn đói nhưng người glàu có một “loạt năng lực” khác với người nghèo kia (người glàu có thể lựa chọn được ăn ngon và được dinh dưỡng tốt theo cách mà người nghèo kia không thể có được).
Có thể tranh luận nhiều về các hoạt động cụ thể cần được nêu ra trong danh sách các thành tựu quan trọng và những năng lực tương ứng. Vấn đề xác định giá trị này là điều không thể tránh trong loại việc đánh giá này, và một trong những ưu điểm chính của cách tiếp cận này là cần phải xử lý những vấn để phán xét đó một cách rõ ràng, chứ không phải là giấu giếm chúng trong một khuôn khổ ngụ ý nào đó.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét