Trong chương trước, tôi đã lập luận rằng khi phân tích sự công bằng xã hội, nhất thiết phải xem xét lợi thế cá nhân xét về mặt năng lực của một con người, tức là những quyền tự do thiết yếu mà người ấy có để được hưởng thụ loại cuộc sống mà mình có lý do để trân trọng. Theo cách nhìn đó, cần phải coi nghèo khổ như một sự bị tước đoạt những năng lực cơ bản chứ không đơn thuần chỉ là thu nhập thấp, vốn là tiêu chuẩn để nhận dạng sự nghèo khổ. Cách nhìn về năng lực- nghèo khổ không hể phù nhận quan điểm đúng cho rằng thu nhập thấp rõ ràng là một trong những lý do quan trọng dẫn đến nghèo khổ, bởi vì thiếu thu nhập có thể là một trong những nguyên nhân chính làm cho một con người bị tước đoạt năng lực.
Thực vậy, thu nhập thiếu thến là một điều kiện tiên quyết dẫn tới một cuộc sống nghèo. Nếu chấp nhận điều ấy thì tại sao lại phải đặt vấn để đánh giá sự nghèo bằng cách nhìn năng lực của con người (đối lập với cách đánh giá nghèo dựa trên tiêu chuẩn về thu nhập)? Theo tôi, những lý lẽ sau đây hỗ trợ cho cách tiếp cận lấy năng lực để đánh giá nghèo khổ:
1) Có thể nhận, diện một cách đúng đắn rằng sự nghèo khổ là bị tước đoạt năng lực; cách tiếp cận này tập trung vào những sự tước đoạt có tính quan trọng về bản chất (không giống với thu nhập thấp chỉ có ý nghĩa về mặt công cụ).
2) Có những ảnh hưởng đối với việc bị tước đoạt năng lực- và do đó đối với sự nghèo khổ thực sợ- và những ảnh hưởng ấy là khác với thu nhập thấp (thu nhập không phải là công cụ duy nhất tạo ra năng lực).
3) Mối quan hệ có tính công cụ giữa thu nhập thấp và năng lực thấp là có thể thay đổi giữa các cộng đổng khác nhau và thậm chí giữa các gia đình khác nhau và các cá nhân khác nhau (tác động của thu nhập đối với năng lực là không chắc chắn và có tính điều kiện).
Vấn đề thứ ba đặc biệt quan trọng khi xem xét và đánh giá hành động chung nhằm làm giảm sự bất bình đẳng hoặc giảm nghèo khổ. Nhiều loại sách báo (và Chương 3 của cuốn sách này) đã bàn về các lý do khác nhau dẫn đến những sự khác biệt về điều kiện, và một điểu có ích là nhấn mạnh vào một số trong các lý do ấy trong bối cảnh của thực tiễn xây dựng chính sách.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét