Trong việc lựa chọn các trọng lượng, có một sự lựa chọn lý thú giữa “kỹ trị” và “dân chủ”, mà đáng được thảo luận một chút. Một thủ tục lựa chọn dựa trên việc tìm kiếm thoả thuận hoặc đồng thuận một cách dân chủ có thể hết sức rắc rối, nhiều nhà kỹ trị chán ngấy cảnh rắc rối đó và rất muốn có một công thức tuyệt vời có thể cung cấp cho chúng ta những trọng lượng đã có sẵn mà lại “rất phù hợp”. Tất nhiên, không có những công thức mầu nhiệm như thế, vì vấn đề chọn trọng lượng là vấn đề định giá và phán xét, chứ không phải là một công nghệ phi cá nhân nào đó.
Không có gì cản trở chúng ta đề nghị sử dụng một công thức cụ thể nào đó- chứ không phải là một công thức khác- để xây dựng cái tổng thể, nhưng đây tất yếu là một lựa chọn xã hội và vị trí của công thức ấy tùy thuộc vào khả năng những người khác chấp nhận nó. Tuy nhiên, người ta vẫn thiết tha tìm một công thức “rỗ ràng đúng” nào đó mà không bị những người biết điều chỉ trích. Một thí dụ tốt là bài phê bình mạnh mẽ của T. N. Srinivasan đối với cách tiếp cận về năng lực (và các “Báo cáo về phát triển con người” của UNDP đã sử dụng-một phần bài phê bình đó). Trong bài đó, Srinivasan lo lắng về “tầm quan trọng khác nhau của các năng lực khác nhau” và đề nghị bác bỏ cách tiếp cận đó và thay bằng “Khuôn khổ thu nhập thực” có “bao gồm một sự cận đo vận hành để cân các hàng hoá- cân đo giá trị trao đổi”. Lời phê bình này có sức thuyết phục đến đâu? Chắc chắn là có một sự cân đo nào đó trong việc định giá thị trường, nhưng nó nói gì với chúng ta?
Không có gì cản trở chúng ta đề nghị sử dụng một công thức cụ thể nào đó- chứ không phải là một công thức khác- để xây dựng cái tổng thể, nhưng đây tất yếu là một lựa chọn xã hội và vị trí của công thức ấy tùy thuộc vào khả năng những người khác chấp nhận nó. Tuy nhiên, người ta vẫn thiết tha tìm một công thức “rỗ ràng đúng” nào đó mà không bị những người biết điều chỉ trích. Một thí dụ tốt là bài phê bình mạnh mẽ của T. N. Srinivasan đối với cách tiếp cận về năng lực (và các “Báo cáo về phát triển con người” của UNDP đã sử dụng-một phần bài phê bình đó). Trong bài đó, Srinivasan lo lắng về “tầm quan trọng khác nhau của các năng lực khác nhau” và đề nghị bác bỏ cách tiếp cận đó và thay bằng “Khuôn khổ thu nhập thực” có “bao gồm một sự cận đo vận hành để cân các hàng hoá- cân đo giá trị trao đổi”. Lời phê bình này có sức thuyết phục đến đâu? Chắc chắn là có một sự cân đo nào đó trong việc định giá thị trường, nhưng nó nói gì với chúng ta?
Như đã nêu, sự “cân đo vận hành” về giá trị trao đổi không cung cấp cho chúng ta sự so sánh giữa các cá nhân về các mức hữu ích, vì khống thể suy diễn được những so sánh đó từ hành vi lựa chọn, về chủ đề này, có một sự rối mù, lẫn lộn nào đó do hiểu sai truyền thống của học thuyết tiêu thụ- học thuyết đó đúng trong bối cảnh của nó- coi hữu ích chỉ là sự thể hiện bằng con số một sự lựa chọn của một người nào đó. Đây là một cách có ích để định nghĩa hữu ích nhằm phân tích hành vi tiêu thụ của mỗi người riêng biệt, nhưng bản thân nó không đưa ra được bất cứ thủ tục nào để có sự so sánh thiết yếu giữa các cá nhân. Ý kiến sơ đẳng của Paul Samuelson cho rằng “không cần tiến hành so sánh giữa các cá nhân về mặt hữu ích khi mô tả sự trao đổi” là mặt bên kia của cùng một đổng xu: qua quan sát sự cân đo về giá trị trao đổi người ta không biết được gì về so sánh giữa các cá nhân về hữu ích.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét